Wat is quantumsleuteldistributie (QKD), en waar wordt het al gebruikt?

Quantumsleuteldistributie (QKD) is een methode om een geheime encryptiesleutel te delen tussen twee partijen, meldt Wikipedia. De partijen versturen daarvoor losse fotonen, in plaats van gewone signalen. QKD versleutelt zelf geen berichten: de techniek levert alleen de sleutel. Gewone, klassieke encryptie zoals AES versleutelt de data daarna met die sleutel. De techniek staat inmiddels buiten het lab. Ze draait in een Europees grondnetwerk, in Ierland, bij een Nederlandse proef op SURF en op het grootste operationele netwerk, in China.

Waarom afluisteren opvalt

QKD ontleent zijn veiligheid aan de kwantummechanica, niet aan rekenkundige moeilijkheid zoals klassieke encryptie, meldt Wikipedia. Het meten van een foton verandert onvermijdelijk zijn toestand. Probeert iemand de sleuteluitwisseling af te luisteren, dan laat dat meetbare sporen achter. De twee partijen vergelijken die foutenpercentages achteraf en ontdekken afluisteren voordat de sleutel gebruikt wordt. Diezelfde kwantumeigenschap ligt onder het bredere quantuminternet. Daar verstrengelt het netwerk zelf qubits, met QKD als een van de toepassingen. Post-kwantumcryptografie bestrijdt dezelfde dreiging op een ander niveau: in plaats van fotonen vervangt die techniek de wiskundige algoritmen zelf, met eigen deadlines per land.

Waar QKD al draait

De Europese Commissie bouwt sinds 2019 aan EuroQCI, meldt de Europese Commissie. Een verklaring van zeven lidstaten gaf dat jaar de aanzet. EuroQCI is een quantumveilige communicatie-infrastructuur voor de hele Europese Unie, inclusief de overzeese gebieden. Alle 27 lidstaten en de Europese Ruimteorganisatie ESA werken mee. Tussen 2023 en 2025 legde het project eerst een grondnetwerk van glasvezelverbindingen aan. Een satellietlaag moet daar later QKD over lange afstand aan toevoegen.

Hetzelfde Nederlandse bedrijf, Q*Bird/Falqon Systems, bouwde zowel Ierlands eerste uitbreidbare QKD-netwerk als de Nederlandse proef op het netwerk van SURF, meldt het bedrijf. Het Ierse Walton Institute (aan de Zuidoost-Technologische Universiteit SETU) nam dat netwerk op 23 maart 2026 in gebruik. Het verbindt vier knooppunten in Dublin: twee datacenters, Dublin City University en Trinity College Dublin. Eén centrale hub bij onderzoeksnetwerk ASIERA verbindt ze, over bestaande glasvezel van ESB Telecoms. Het project valt onder IrelandQCI, het Ierse deel van EuroQCI.

SURF is de ict-coöperatie van Nederlandse hogescholen en universiteiten. Op dat landelijke netwerk testte het bedrijf op 16 januari 2025 met succes zijn Falqon MQS4000-schakelaar. Die schakelaar maakt quantumsleuteldistributie mogelijk tussen honderden tot duizenden gebruikers tegelijk. Voor elk nieuw koppel gebruikers is geen extra apparatuur nodig.

China heeft het grootste operationele QKD-netwerk ter wereld, meldt de Universiteit voor Wetenschap en Technologie van China (USTC). Een glasvezelnetwerk van ruim 2.000 kilometer verbindt Peking en Shanghai, voltooid in 2017. Twee grondstation-naar-satellietverbindingen vullen dat netwerk aan. Via vertrouwde tussenstations bedient het netwerk gebruikers tot 4.600 kilometer uit elkaar. Onder hen zijn meer dan 150 bedrijven: staats- en lokale banken, gemeentelijke energiebedrijven en e-overheidswebsites.

De stand per regio

Regio of land	Netwerk	Sinds	Omvang
Europese Unie (EuroQCI)	EU-breed grondnetwerk van glasvezel, satellietlaag volgt later	Grondnetwerk 2023-2025	27 lidstaten en ESA.
Ierland (IrelandQCI)	Uitbreidbaar netwerk in Dublin	23 maart 2026	4 knooppunten, 2 datacenters, 2 universiteiten.
Nederland	Proef op het SURF-netwerk met de Falqon MQS4000-schakelaar	16 januari 2025	Multi-user QKD, geen apparatuur per koppel gebruikers.
China	Glasvezelbackbone Peking-Shanghai plus 2 satellietverbindingen	Voltooid in 2017	Meer dan 150 bedrijven, afstanden tot 4.600 kilometer.

De volgende stap voor Europa is de satellietlaag van EuroQCI. Die moet het grondnetwerk van glasvezel aanvullen met QKD over lange afstand.