Hoe ver is de Nederlandse overheid met de overstap op post-quantumcryptografie?

Volgens de Algemene Rekenkamer was 71 procent van de onderzochte rijksoverheidsorganisaties begin 2026 nog niet begonnen met de voorbereiding op post-quantumcryptografie (versleuteling die ook een toekomstige quantumcomputer niet kan breken). Dat staat in het rapport “Focus op quantum bij de rijksoverheid” van 4 februari 2026 van de rekenkamer. Slechts 6 procent had de quantumdreiging al opgenomen in het eigen risicomanagement. En 28 procent had alleen de kansen van de technologie verkend.

Waarom de overstap nodig is

De huidige encryptie van de rijksoverheid beschermt vertrouwelijke gegevens, meldt de Algemene Rekenkamer. Ze beveiligt ook de toegang tot vitale infrastructuur zoals waterkeringen en bruggen, en vormt de basis voor DigiD-inlog en paspoortcontrole. Een kwaadwillende partij met een krachtige quantumcomputer zou die encryptie kunnen doorbreken. De AIVD en het NCSC schatten dat zo’n quantumcomputer, die ze “Q-day” noemen, al vanaf 2030 beschikbaar kan zijn.

De meeste rijksoverheidsorganisaties weten nog niet welke van hun eigen systemen kwetsbaar zijn voor die dreiging, zegt de Algemene Rekenkamer. Weinig organisaties hebben overleg gevoerd met hun leveranciers over quantumveilige producten. Organisaties noemen gebrek aan capaciteit en expertise als belangrijkste belemmering om te beginnen; andere prioriteiten voelen urgenter.

Wat de overheid al doet

De Rijksoverheid voert sinds 2021 het programma Quantumveilige Cryptografie Rijk (QvC-Rijk) uit, onder de Chief Information Officer Rijk. Een interdepartementale werkgroep van ruim dertig mensen uit verschillende organisaties werkt daaraan mee. Het programma deelt kennis, biedt ondersteuning en kaders voor de overstap naar post-quantumcryptografie, en organiseert bewustwordingssessies en hulpmiddelen voor departementen. Een einddatum heeft het programma niet: departementen en uitvoeringsorganisaties blijven zelf verantwoordelijk voor hun eigen informatiebeveiliging.

De AIVD en het NCSC publiceerden in 2023, samen met TNO en het Centrum Wiskunde & Informatica, het PQC-migratiehandboek. Daarbij hoort de handreiking “Maak je organisatie quantumveilig”. Die geven organisaties stappen om de eigen cryptografie te inventariseren, risico’s te beoordelen en een migratieplan op te stellen.

Een rijksbrede strategie als nieuwe stap

Het kabinet presenteerde op 5 oktober 2026 de Rijksbrede Quantumstrategie. Doel: Nederland in 2035 leidend maken in quantumtechnologie en weerbaar tegen de risico’s ervan. Negen ministeries werkten mee aan de strategie, onder wie Defensie, Buitenlandse Zaken, Financiën, Justitie en Veiligheid en Onderwijs. Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) en staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Sovereiniteit) presenteerden haar samen. Daarin kondigt het kabinet ook een nieuw Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) aan. Dat agentschap moet als eerste klant en opdrachtgever voor quantumtoepassingen van de overheid zelf gaan optreden.

Nederland investeert via het Nationaal Groeifonds in de periode 2021-2028 ongeveer 615 miljoen euro in quantumtechnologie, vooral via Quantum Delta NL, melden de Algemene Rekenkamer en de Rijksoverheid. De rekenkamer noemt dat bedrag in haar rapport over de voorbereiding van de rijksoverheid. De Rijksbrede Quantumstrategie bouwt daar verder op.

Volgende stap

Het QvC-Rijk-programma en het AIVD/NCSC-handboek geven rijksoverheidsorganisaties al kaders en een stappenplan om te beginnen. Toch was het grootste deel van de onderzochte organisaties daar begin 2026 nog niet aan begonnen, zag de rekenkamer. Het kabinet noemt 2035 als het jaar waarin Nederland weerbaar moet zijn tegen de risico’s van quantumtechnologie. De Rijksbrede Quantumstrategie en het nieuwe agentschap NADI zijn daarvoor de nieuwste instrumenten van de rijksoverheid.